Europa: Hoe gaat het verder na de doodzonde?

Griekenland, Spanje en Portugal hebben de (financiële) markten de afgelopen tijd behoorlijk beziggehouden. De noodsituatie in Griekenland leidde tot het besluit Griekse staatsobligaties als onderpand voor leningen van de Europese Centrale Bank te accepteren, hoewel het niet gebruikelijk is dat staatsobligaties als onderpand voor leningen aan staten worden genomen.
Griekenland, Spanje en Portugal hebben de (financiële) markten de afgelopen tijd behoorlijk beziggehouden.

De noodsituatie in Griekenland leidde tot het besluit Griekse staatsobligaties als onderpand voor leningen van de Europese Centrale Bank te accepteren, hoewel het niet gebruikelijk is dat staatsobligaties als onderpand voor leningen aan staten worden genomen. Als banken papieren belenen, moeten ze een hoge boniteit hebben. Dat geldt voor de Griekse staatsobligaties niet meer. Als de staat dan direct op basis van haar staatsobligaties wordt beleend, dan is dat eigenlijk niets anders dan geld drukken. Het is dus niet voor niets dat de oud chef-econoom van de Deutsche Bank, Norbert Walter, van een doodzonde sprak.

Het lijkt allemaal op een redding en dan vooral op het voorkomen van een strobrand waarin ook landen als Spanje en Portugal worden betrokken. De lasten voor Griekenland werden echter groter en de onrust onder de bevolking ook. Verder kunnen sinds kort bij exclusieve makelaarskantoren Griekse eilanden worden gekocht voor een behoorlijke prijs van € 45 miljoen per stuk. Alleen zo kan de groeiende staatsschuld het hoofd worden geboden. Uiteindelijk moet de staatsschuld met de reële bezittingen worden betaald. De euro kwam ook behoorlijk onder druk te staan na alle reddingsacties.

Gevolgen

De euro is een poitieke creatie geen economische. Nog niet zo lang geleden bestond de ECU. Ieder land probeerde de koers van zijn munt ten opzichte van de ECU binnen een bepaalde bandbreedte te houden. Voor Italië gold een duidelijk bredere bandbreedte en van Spanje, Portugal en Griekenland, was nog helemaal geen sprake. Dat de economie binnen de EMU niet homogeen is, is eigenlijk vanaf dag 1 duidelijk geweest.

De lasten van het debacle liggen in het Noorden: Duitsland en ook Nederland betalen de rekening in de vorm van directe ondersteuning en ook het opzetten van een reddingsscherm met het duizelingwekkende bedrag van € 750 miljard. De economie in het noorden ontwikkelt zich duidelijk anders dan die in het zuiden. Frankrijk staat tussen noord en zuid in en is daarom rustig. Behalve dat de Franse minister van financiën Duitsland een reprimande geeft en vindt dat Duitsland de lonen behoorlijk moet verhogen om zo de binnenlandse vraag aan te schuiven.

Het hemd is nader dan de rok. De eerste haarscheuren in de euro zijn te zien. De vraag is of het tot een breuk tussen Noord en Zuid komt en we met een ‘neuro’ en een ‘zeuro’ verder gaan. Dat heeft wel gevolgen.

De daling van de euro heeft de exporterende ondernemingen geholpen. Ondernemingen in de automobielindustrie krijgen een behoorlijke duw in de rug, omdat hun producten in Amerika en China goedkoper zijn geworden. De begrotingstekorten lopen terug, omdat meer belasting wordt ingenomen dan gepland. Het gaat zelfs zover, dat er alweer over een reductie van belastingen wordt nagedacht.

Voor exporterende ondernemingen is de huidige situatie voordelig. Er kan meer in het buitenland worden afgezet. Als de euro echter uiteen valt, is het erg bepalend of Frankrijk in de ‘neuro’- of de ‘zeuro’-zone valt. Als het laatste het geval is, wordt een grote handelspartner van Nederland en Duitsland ineens teruggezet in vroegere tijden. We worden opnieuw met een wisselkoersrisico geconfronteerd. Dat kan een daling van het handelsvolume tot gevolg hebben.

Het is te hopen dat het goede teken in de vorm van een grote reductie van kort geleend geld door de ECB aan de banken afgelopen week niet alleen blijft. De markten reageerden duidelijk. Dat betekent dat de banken niet meer zo zijn aangewezen op de ondersteuning van de ECB en waarschijnlijk weer meer aan elkaar uitlenen. Zo wordt de druk op de inflatie een beetje genomen. De eerste tekenen zijn hoopvol, maar we moeten goed blijven oppassen en de exposure van onze ondernemingen – en onze pensioenfondsen – nauwgezet blijven bewaken. De doodzonde moet ook een keertje worden terugbetaald, ook wanneer de meeste eilandjes zijn verkocht.

Overige columns